Ngày 24/8/2026, Quốc hội thông qua Luật số 24/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư số 143/2025/QH15. Luật có hiệu lực chung từ 01/03/2027; riêng việc thay thế Phụ lục IV và một số quy định chuyển tiếp có hiệu lực từ 01/01/2027.

Thay đổi đáng chú ý là việc ban hành Phụ lục IV mới gồm 137 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, cắt giảm 62 ngành, nghề và sửa đổi, chuẩn hóa 14 ngành, nghề so với Luật năm 2025.

Danh mục được cắt giảm bao gồm nhiều lĩnh vực phổ biến như xuất khẩu gạo, vận tải đường bộ, sản xuất – lắp ráp – nhập khẩu ô tô, một số hoạt động thương mại điện tử, giáo dục nghề nghiệp, cùng một số hoạt động trong lĩnh vực logistics, kiểm định và đào tạo.

Đối với doanh nghiệp, đây không đơn thuần là việc thu hẹp một danh mục điều kiện kinh doanh. Thay đổi này tác động trực tiếp đến cách doanh nghiệp đánh giá cơ hội gia nhập thị trường, kế hoạch mở rộng và phương thức quản trị tuân thủ.

01 | MỞ RỘNG DƯ ĐỊA THỊ TRƯỜNG: BÃI BỎ ĐIỀU KIỆN ĐẦU TƯ KHÔNG ĐỒNG NGHĨA XÓA BỎ QUẢN LÝ

Từ ngày 01/01/2027, 62 ngành, nghề chính thức ra khỏi Phụ lục IV. Doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực này không còn phải đáp ứng điều kiện đầu tư kinh doanh theo cơ chế của Luật Đầu tư, qua đó tạo thêm dư địa trong việc tổ chức và mở rộng hoạt động kinh doanh.

Tuy nhiên, doanh nghiệp cần phân định rõ hai khía cạnh pháp lý:

• Không còn điều kiện theo Luật Đầu tư nhưng vẫn chịu quản lý chuyên ngành: Việc bãi bỏ điều kiện theo Luật Đầu tư không đồng nghĩa với việc toàn bộ yêu cầu pháp lý đối với hoạt động kinh doanh cũng được bãi bỏ. Các quy định về an toàn, môi trường, phòng cháy chữa cháy, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và các yêu cầu chuyên ngành khác vẫn có thể tiếp tục áp dụng. Trong trường hợp cần thiết, các Bộ, ngành có trách nhiệm xây dựng giải pháp quản lý phù hợp đối với các ngành, nghề được đưa khỏi Phụ lục IV.
• Lưu ý riêng đối với nhà đầu tư nước ngoài: Việc một ngành nghề ra khỏi Phụ lục IV chưa đồng nghĩa với việc dỡ bỏ các hạn chế tiếp cận thị trường. Nhà đầu tư nước ngoài vẫn cần xem xét các quy định về tỷ lệ sở hữu, hình thức đầu tư, phạm vi hoạt động và các điều kiện tiếp cận thị trường theo pháp luật Việt Nam và cam kết quốc tế. “Không thuộc ngành, nghề kinh doanh có điều kiện theo Luật Đầu tư” và “nhà đầu tư nước ngoài được tự do gia nhập thị trường” là hai vấn đề pháp lý khác nhau.

02 | GIẢM ĐIỀU KIỆN GIA NHẬP: ĐẶT RA YÊU CẦU TỰ QUẢN TRỊ TUÂN THỦ CAO HƠN

Việc cắt giảm Phụ lục IV cho thấy định hướng thu hẹp các điều kiện gia nhập thị trường được quản lý theo Luật Đầu tư, đồng thời tăng vai trò của các cơ chế quản lý chuyên ngành.

Môi trường gia nhập thị trường thông thoáng hơn cũng đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải chủ động hơn trong quản trị tuân thủ. Quản trị tuân thủ không chỉ dừng lại ở việc “đã có đủ giấy phép hay chưa”, mà còn nằm ở khả năng xác định đúng các yêu cầu pháp lý áp dụng cho mô hình hoạt động và duy trì bằng chứng tuân thủ trong quá trình vận hành.

Khi xây dựng kế hoạch mở rộng hoạt động, doanh nghiệp nên rà soát đồng thời 3 câu hỏi:

1. Ngành nghề dự kiến hoạt động có còn nằm trong 137 ngành, nghề có điều kiện theo Phụ lục IV mới?
2. Pháp luật chuyên ngành đang đặt ra tiêu chuẩn kỹ thuật, điều kiện vận hành hoặc yêu cầu quản lý nào?
3. Mô hình kinh doanh thực tế có phát sinh điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài hay không?

03 | CƠ CHẾ CHUYỂN TIẾP: ỨNG XỬ VỚI GIẤY PHÉP VÀ HỒ SƠ DỞ DANG

Luật 24/2026/QH16 đưa ra cơ chế chuyển tiếp tương ứng với từng trạng thái hoạt động:

• Hoạt động đang vận hành: Doanh nghiệp được tiếp tục hoạt động mà không phải đáp ứng các điều kiện đầu tư kinh doanh theo Luật Đầu tư đã được bãi bỏ.
• Giấy phép, chứng chỉ đã cấp: Nếu doanh nghiệp có nhu cầu, các giấy tờ đã được cấp vẫn có thể tiếp tục sử dụng đến hết thời hạn ghi trên văn bản; không phải cấp đổi hoặc điều chỉnh chỉ vì ngành nghề đã ra khỏi danh mục.
• Hồ sơ đã nộp hợp lệ nhưng chưa có kết quả: Cơ quan có thẩm quyền sẽ thông báo ngừng giải quyết và hoàn trả hồ sơ cho người nộp.

Khuyến nghị thực tiễn: Doanh nghiệp đang có kế hoạch xin cấp mới, gia hạn hoặc thực hiện thủ tục liên quan đến các ngành, nghề được đưa khỏi Phụ lục IV nên rà soát tình trạng hồ sơ và thời điểm thực hiện để lựa chọn phương án phù hợp với cơ chế chuyển tiếp.

04 | NGOẠI LỆ CẦN XỬ LÝ SỚM: CẤM KINH DOANH KHÍ N₂O

Ngược lại với xu hướng cắt giảm, Luật 24/2026/QH16 bổ sung vào danh mục cấm đầu tư kinh doanh khí N₂O để sử dụng cho người qua đường hô hấp, ngoại trừ các mục đích được pháp luật cho phép như y tế, công nghệ thực phẩm, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học và các mục đích khác theo quy định của Chính phủ.

Quy định này có hiệu lực từ 01/01/2027.

Đáng chú ý, các hợp đồng kinh doanh khí N₂O thuộc phạm vi bị cấm được ký trước thời điểm này sẽ chấm dứt hiệu lực từ 01/01/2027; các bên có tối đa 45 ngày để hoàn tất việc thanh lý. Doanh nghiệp có hoạt động liên quan cần rà soát mục đích sử dụng, chuỗi cung ứng và các hợp đồng đang thực hiện để có phương án xử lý phù hợp trong năm 2026.

GÓC NHÌN KTC

Cắt giảm 62 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp, nhưng không đồng nghĩa với việc giảm trách nhiệm pháp lý. Khi một phần điều kiện gia nhập thị trường được thu hẹp, khả năng tự xác định, kiểm soát và chứng minh tuân thủ càng trở nên quan trọng đối với hoạt động ổn định của doanh nghiệp.

Thay vì chờ đến khi Luật có hiệu lực, doanh nghiệp nên chủ động lập bản đồ các yêu cầu pháp lý áp dụng cho từng ngành nghề và mô hình hoạt động ngay từ năm 2026, từ đó có cơ sở điều chỉnh kế hoạch đầu tư, mở rộng và quản trị tuân thủ.

Đội ngũ chuyên gia của KTC đồng hành cùng doanh nghiệp và nhà đầu tư trong việc rà soát điều kiện đầu tư kinh doanh, đánh giá tác động của quy định mới và xây dựng phương án tuân thủ phù hợp với mô hình hoạt động thực tế.