Luật sửa đổi Luật Hải quan số 11/2026/QH16 của Việt Nam – văn bản sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan số 54/2014/QH13 (có hiệu lực từ ngày 01 tháng 3 năm 2027) – đánh dấu bước chuyển dịch liên tục trong công tác quản lý hải quan theo hướng tăng cường quản lý tuân thủ, đánh giá rủi ro và khai thác dữ liệu tập trung.

Đối với doanh nghiệp sản xuất xuất khẩu (SXXK), doanh nghiệp gia công và các đơn vị có hoạt động xuất nhập khẩu thường xuyên, những thay đổi này không dừng lại ở thủ tục tại cửa khẩu. Khi dữ liệu số hóa trở thành nền tảng để đánh giá mức độ tuân thủ, chất lượng dữ liệu và khả năng đối chiếu, truy xuất chéo giữa hồ sơ hải quan với hệ thống kế toán, kho và sản xuất sẽ trở thành bài toán quản trị rủi ro cốt lõi của doanh nghiệp.

1. Tổng quan về Luật Hải quan sửa đổi số 11/2026/QH16 của Việt Nam

Luật tiếp tục ghi nhận cơ chế khai bổ sung hồ sơ hải quan đối với hàng hóa đã được thông quan trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày thông quan, đi kèm các điều kiện và trường hợp áp dụng theo quy định.

Tuy nhiên, trong bối cảnh cơ quan hải quan tăng cường thu thập, xử lý và đánh giá thông tin phục vụ quản lý tuân thủ số, lịch sử khai báo và tần suất điều chỉnh hồ sơ có thể trở thành một trong những nguồn dữ liệu quan trọng phục vụ đánh giá rủi ro người nộp thuế. Doanh nghiệp không nên nhìn nhận cơ chế khai bổ sung như một lớp bảo hiểm thay thế cho việc kiểm soát hồ sơ trước khi truyền tờ khai.

Thay vào đó, doanh nghiệp cần dịch chuyển trọng tâm kiểm soát về phía trước (pre-clearance control), tập trung vào các nhóm thông tin ảnh hưởng trực tiếp đến nghĩa vụ thuế và chính sách mặt hàng:

• Mã HS và mô tả hàng hóa: Đảm bảo tính nhất quán giữa tên thương mại, thông số kỹ thuật thực tế và mã số khai báo trên tờ khai hải quan.
• Trị giá hải quan: Rà soát các khoản điều chỉnh cộng/trừ, phí bản quyền, phí vận chuyển quốc tế và các giao dịch liên kết.
• Xuất xứ và hồ sơ chứng minh xuất xứ: Kiểm tra tính hợp lệ của Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) và tiêu chí xuất xứ tương ứng.
• Điều kiện hưởng ưu đãi thuế quan: Rà soát tính đáp ứng điều kiện theo các Hiệp định thương mại tự do (FTA).
• Sự thống nhất của bộ chứng từ: Đối chiếu chéo dữ liệu giữa Hợp đồng ngoại thương, Hóa đơn thương mại (Invoice), Phiếu đóng gói (Packing List), Vận đơn (Bill of Lading) và Tờ khai.

Kiểm soát tốt ngay từ khâu chuẩn bị chứng từ sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu việc phải điều chỉnh hồ sơ sau thông quan, từ đó duy trì mức độ tuân thủ tốt trên hệ thống quản trị rủi ro của cơ quan hải quan.

2. Kiểm tra sau thông quan: Áp lực về khả năng truy xuất và giải trình trong thời hạn 20 ngày

Theo Luật Hải quan sửa đổi số 11/2026/QH16, thời hạn kiểm tra sau thông quan tại chỗ tại trụ sở người khai hải quan không quá 20 ngày kể từ ngày thông quan. Đối với các cuộc đánh giá quy mô lớn hoặc phức tạp, mốc thời gian này có thể được gia hạn một lần và tối đa thêm 20 ngày.

Quy định này đặt ra yêu cầu cao hơn về mức độ sẵn sàng của dữ liệu. Khung thời hạn bị khống chế đồng nghĩa doanh nghiệp sẽ chịu áp lực lớn về thời gian giải trình, buộc toàn bộ hồ sơ phải ở trạng thái sẵn sàng kiểm tra (audit-ready).

Doanh nghiệp sản xuất, gia công và xuất khẩu đặc biệt cần kiểm soát sự nhất quán giữa các nguồn dữ liệu:

• Số liệu trên tờ khai hải quan (nguyên liệu nhập khẩu, sản phẩm xuất khẩu);
• Dữ liệu theo dõi thực tế tại kho (nhập – xuất – tồn);
• Bảng định mức thực tế và tỷ lệ hao hụt dây chuyền sản xuất;
• Báo cáo quyết toán tình hình sử dụng nguyên liệu;
• Sổ sách và chứng từ kế toán chi phí (TK 152, 154, 155, 632);
• Hồ sơ, tài liệu kỹ thuật liên quan đến quy trình sản xuất.

Thực tế kiểm tra cho thấy, một khoản chênh lệch giữa lượng nguyên vật liệu nhập khẩu và số liệu sản xuất không nhất thiết bắt nguồn từ gian lận hải quan. Nguyên nhân thường nằm ở việc xác định định mức chưa chuẩn xác, cách ghi nhận phế liệu/phế phẩm, phương pháp luân chuyển kho hoặc sự thiếu đồng bộ trong phương pháp hạch toán kế toán. Do đó, năng lực giải trình không chỉ phụ thuộc vào kinh nghiệm của bộ phận xuất nhập khẩu, mà phụ thuộc vào tính liên kết của chuỗi dữ liệu nội bộ.

3. Lưu kho và chuỗi cung ứng: Rà soát lại mô hình vận hành và vòng quay tồn kho

Những thay đổi của Luật sốVietnam Amended Customs Law No. 11/2026/QH16 tác động trực tiếp đến việc tổ chức lưu giữ hàng hóa chịu sự giám sát hải quan, nổi bật là:

• Khống chế thời hạn lưu giữ: Hàng hóa gửi kho ngoại quan không quá 24 tháng; hàng hóa tại địa điểm thu gom hàng lẻ (CFS) không quá 180 ngày.
• Bãi bỏ chế định kho bảo thuế: Chính thức dừng áp dụng mô hình kho bảo thuế theo lộ trình thực hiện của Luật từ ngày 01/03/2027.

Với các doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp đa quốc gia đang sử dụng Việt Nam làm trung tâm trung chuyển hoặc duy trì kho đệm phụ tùng, linh kiện, việc chuẩn bị cần chủ động đánh giá:

• Tuổi thọ hàng tồn kho thực tế: Rà soát các lô hàng có thời gian lưu kho dài ngày để xử lý giải phóng hàng trước khi chạm ngưỡng tối đa.
• Vòng quay hàng tồn kho (Inventory Turnover): Tái lập kế hoạch luân chuyển hàng giữa các địa điểm lưu giữ nhằm tối ưu chi phí lưu bãi.
• Phương án thay thế cho kho bảo thuế: Doanh nghiệp SXXK quy mô lớn đang sử dụng kho bảo thuế cần chủ động chuyển đổi mô hình quản lý kho thông thường và tận dụng cơ chế quản lý nguyên liệu SXXK để đảm bảo dòng tiền thuế tối ưu.

Một thay đổi về quy định kho bãi có thể kéo theo sự thay đổi về dòng hàng, chi phí logistics và cách tổ chức chuỗi cung ứng. Đây là nội dung cần được đánh giá đồng thời từ cả góc độ thủ tục hải quan lẫn hiệu quả vận hành kinh doanh.

4. Quản lý tuân thủ: Dữ liệu hải quan là bài toán liên phòng ban

Xu hướng nổi bật của Luật mới là thể chế hóa việc sử dụng thông tin và dữ liệu số để xây dựng hồ sơ, đánh giá mức độ tuân thủ và áp dụng biện pháp quản lý rủi ro tương ứng.

Điều này xác lập một thực tế: Dữ liệu hải quan không còn là trách nhiệm độc lập của bộ phận Xuất nhập khẩu. Một thông tin xuất hiện trên tờ khai là kết quả tổng hợp từ một chuỗi mắt xích liên phòng ban:

Mua hàng ⟶ Xuất nhập khẩu ⟶ Kho ⟶ Sản xuất ⟶ Kế toán ⟶ Thuế

Mô tả hàng hóa, mã HS, đơn giá, định mức tiêu hao, sản lượng dở dang hay tồn kho thực tế đều cần khả năng đối chiếu chéo khi phát sinh yêu cầu. Nếu mỗi bộ phận quản lý theo một hệ thống số liệu riêng rẽ hoặc quy trình kiểm soát thiếu đồng bộ, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn lớn khi phải giải trình các chênh lệch số liệu trước cơ quan quản lý.

Quản trị tuân thủ hải quan ngày nay cần được định vị như một phần không thể tách rời của hệ thống quản trị dữ liệu và quản trị rủi ro doanh nghiệp.

Tuân thủ hải quan hiệu quả không chỉ được quyết định bởi những gì doanh nghiệp khai báo trên tờ khai, mà được quyết định bởi tính nhất quán và khả năng chứng minh của toàn bộ chuỗi dữ liệu đứng phía sau.

Đồng hành cùng Russell Bedford KTC

Quản trị hải quan hiệu quả đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa hiểu biết sâu sắc về chính sách với năng lực am hiểu kế toán, thuế và vận hành chuỗi cung ứng. Đội ngũ chuyên gia Thuế & Pháp lý của KTC sẵn sàng đồng hành cùng Quý Doanh nghiệp trong việc rà soát mức độ tuân thủ, chuẩn hóa hệ thống dữ liệu và xây dựng giải pháp chuyển đổi mô hình phù hợp với thực tế hoạt động.

Để xem thêm các bài viết về cập nhật thuế và pháp lý, vui lòng theo dõi tại đây link