Lưu ý pháp lý từ KTC: Bài viết được tổng hợp từ hồ sơ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập, gồm Tờ trình số 804/TTr-CP, Báo cáo tiếp thu, giải trình số 806/BC-CP của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra số 1421/BC-UBKTTC16 của Ủy ban Kinh tế và Tài chính, tại thời điểm hồ sơ được trình Quốc hội xem xét. Các nội dung dưới đây phản ánh đề xuất trong dự thảo, chưa phải quy định có hiệu lực thi hành.

Trong khuôn khổ chương trình cải cách thủ tục hành chính, Chính phủ đã trình Quốc hội dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập. Với dịch vụ kế toán, trọng tâm là giảm thủ tục gia nhập thị trường nhưng duy trì tiêu chuẩn chuyên môn theo phạm vi công việc. Với kiểm toán độc lập, các đề xuất tập trung vào cắt giảm hồ sơ trùng lặp và rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính.

KTC tổng hợp những thay đổi đáng chú ý và các lưu ý quan trọng dành cho doanh nghiệp:

PHẦN I. DỰ THẢO SỬA ĐỔI LUẬT KẾ TOÁN

1. Đơn giản hóa điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán

• Bãi bỏ thủ tục cấp phép gia nhập thị trường: Đề xuất bãi bỏ thủ tục cấp, cấp lại Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán và Giấy chứng nhận đăng ký hành nghề kế toán, cùng các khoản phí thẩm định tương ứng, nhằm đưa dịch vụ kế toán ra khỏi danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo Luật Đầu tư.
• Mở rộng chủ thể cung cấp dịch vụ: Cho phép cá nhân trực tiếp ký hợp đồng cung cấp dịch vụ kế toán với khách hàng; làm rõ sự tham gia của hộ kinh doanh; đồng thời mở rộng loại hình doanh nghiệp được kinh doanh dịch vụ kế toán (bao gồm cả công ty TNHH một thành viên và công ty cổ phần).

2. Phân định tiêu chuẩn chuyên môn theo phạm vi dịch vụ

Dự thảo sửa đổi Điều 57 theo hướng gắn tiêu chuẩn chuyên môn với mức độ trách nhiệm của công việc:

• Cá nhân kinh doanh dịch vụ làm kế toán thông thường: Thực hiện ghi sổ, hạch toán nhưng không ký báo cáo tài chính (BCTC), chỉ cần đáp ứng tiêu chuẩn chung của người làm kế toán (khoản 1 Điều 51 Luật Kế toán).
• Cá nhân kinh doanh dịch vụ kế toán ký tên trên BCTC của khách hàng: Ngoài tiêu chuẩn chung, phải đáp ứng yêu cầu về năng lực chuyên môn và được cấp Chứng chỉ năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán theo quy định của Bộ Tài chính.
• Cá nhân kinh doanh dịch vụ làm kế toán trưởng: Phải đáp ứng tiêu chuẩn của người ký BCTC, có Chứng chỉ bồi dưỡng kế toán trưởng và có ít nhất 02 năm công tác thực tế về kế toán.

3. Trách nhiệm pháp lý và cơ chế bồi thường thiệt hại

• Doanh nghiệp thuê dịch vụ: Người đại diện theo pháp luật của đơn vị kế toán vẫn chịu trách nhiệm trước pháp luật về công tác kế toán của đơn vị, kể cả khi thuê dịch vụ bên ngoài.
• Bên cung cấp dịch vụ: Cá nhân, hộ kinh doanh hoặc tổ chức chịu trách nhiệm trước khách hàng theo phạm vi hợp đồng và quy định pháp luật liên quan.
• Bồi thường thiệt hại: Đề xuất bãi bỏ nghĩa vụ bắt buộc mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp; trách nhiệm bồi thường được xem xét căn cứ vào thỏa thuận trong hợp đồng dịch vụ và pháp luật dân sự.

4. Tăng cường giám sát và xử lý vi phạm

• Cơ sở dữ liệu quản lý: Cá nhân, tổ chức cung cấp dịch vụ có trách nhiệm khai báo, cập nhật thông tin; dữ liệu dự kiến được công khai định kỳ trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Tài chính phục vụ quản lý và tra cứu.
• Cập nhật kiến thức: Duy trì yêu cầu cập nhật kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ và đạo đức nghề nghiệp hằng năm theo quy định.
• Đình chỉ hoạt động: Sửa đổi Điều 69 theo hướng đình chỉ có thời hạn đối với vi phạm nghiêm trọng về chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp; hành vi làm sai lệch hoặc thông đồng làm sai lệch BCTC, tài liệu kế toán; và hành vi thuê, mượn, cho thuê, cho mượn Chứng chỉ năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán. Người bị đình chỉ không được ký BCTC trong thời gian chấp hành quyết định.

PHẦN II. DỰ THẢO SỬA ĐỔI LUẬT KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP

Dự thảo tiếp tục duy trì điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ kiểm toán độc lập, tập trung cải cách thủ tục hành chính:

1. Cắt giảm hồ sơ trùng lặp

Theo Điều 21 và Điều 22 sửa đổi, hồ sơ cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán được tinh gọn:

• Bãi bỏ nộp bản sao Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp / Đầu tư và Giấy chứng nhận đăng ký hành nghề kiểm toán của kiểm toán viên trong trường hợp cơ quan cấp phép tự khai thác được từ cơ sở dữ liệu quốc gia.
• Tiếp tục yêu cầu tài liệu chứng minh năng lực thực tế và tài chính: hợp đồng lao động toàn thời gian của kiểm toán viên hành nghề và hồ sơ chứng minh vốn điều lệ/vốn góp theo quy định.

2. Rút ngắn thời hạn giải quyết thủ tục

Dự thảo đề xuất rút ngắn các thời hạn xử lý như sau:

• Cấp mới: Rút ngắn từ 30 ngày xuống còn 10 ngày làm việc.
• Cấp lại, điều chỉnh: Rút ngắn từ 20 ngày xuống còn 05 ngày làm việc.

3. Rà soát cơ chế chấp thuận kiểm toán đơn vị có lợi ích công chúng

Hồ sơ dự thảo định hướng ban hành văn bản thay thế Nghị định số 84/2016/NĐ-CP nhằm khắc phục tình trạng phê duyệt, chấp thuận trùng lặp giữa Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

PHẦN III. THỜI ĐIỂM HIỆU LỰC VÀ CÁC VẤN ĐỀ CHUYỂN TIẾP

• Thời điểm hiệu lực dự kiến: Dự thảo đề xuất Luật có hiệu lực từ ngày 01/03/2027
• Các vấn đề chuyển tiếp cần theo dõi:
  • Người có chứng chỉ kế toán: Dự thảo quy định người sở hữu một số chứng chỉ kế toán được dự thi lấy Chứng chỉ kiểm toán viên (CPA). Cần phân biệt quyền dự thi này với điều kiện hành nghề và quyền cung cấp dịch vụ theo cơ chế mới.
  • Doanh nghiệp kế toán đang hoạt động: Cần theo dõi quy định chuyển tiếp về điều kiện hoạt động, giá trị giấy chứng nhận đã cấp và thời hạn đáp ứng quy định mới.
  • Hợp đồng dịch vụ đang thực hiện: Theo dõi cơ chế chuyển tiếp đối với các hợp đồng đã ký trước ngày Luật có hiệu lực để bảo đảm tính liên tục trong công tác tài chính của đơn vị.
    
    

KTC sẽ tiếp tục theo dõi sát sao tiến trình thảo luận, xem xét thông qua dự án Luật tại Quốc hội để kịp thời thông tin đến Quý doanh nghiệp.